Asset Publisher Asset Publisher

Europejski Dzień Obszarów Natura 2000

21 maja to Europejski Dzień Obszarów Natura 2000. Głównym celem funkcjonowania sieci Natura 2000 jest zachowanie określonych typów siedlisk przyrodniczych, gatunków roślin i zwierząt, które uważa się za cenne (znaczące dla zachowania dziedzictwa przyrodniczego Europy). Zagrożone wyginięciem w skali całej Europy.

Europa zajmuje niespełna 5% lądowej powierzchni Ziemi. Jednak pomimo niewielkich rozmiarów, na jej obszarze występuje ogromna różnorodność roślin, zwierząt i krajobrazów, z których wiele nie znajdzie się nigdzie indziej na świecie. W procesie powstawania krajobrazów Polski czynnikiem bardzo ważnym było długoletnie przywiązanie człowieka do ziemi. W polskim krajobrazie odzwierciedla się bogata mozaika narodowościowa, kulturowa, językowa i tożsamościowa Europy.Przez wieki ludzie praktykowali różne sposoby uprawy roli, co sprzyjało rozwojowi licznych „siedlisk półnaturalnych”. Terenów bogatych w gatunki roślin i zwierząt dzikiej przyrody, których przetrwanie uzależnione jest całkowicie od nieprzerwanego użytkowania przez człowieka. W polskim krajobrazie wszędzie odzwierciedla się bogata mozaika narodowościowa, kulturowa, językowa i tożsamościowa Europy. Niewiele jest miejsc na świecie, w których występuje tak zróżnicowane bogactwo siedlisk naturalnych i ostoi dzikiej przyrody, kontrastujące ze ściśle powiązanymi krajobrazami kulturowymi na tak małym obszarze.

Co kryje w sobie termin Europejska Sieć Ekologiczna Natura 2000?

Jest to program utworzony w krajach Unii Europejskiej  w celu  wypracowania wspólnego systemu (sieci) obszarów ochrony zagrożonych składników różnorodności biologicznej kontynentu europejskiego. Wdrażany od 1992 roku, w sposób spójny pod względem metodycznym i organizacyjnym na terytorium wszystkich państw członkowskich UE.

Co miało na celu utworzenie obszarów Natura 2000?

Poprawienie działań na rzecz zachowania zarówno zagrożonych wyginięciem siedlisk przyrodniczych  jak  również  gatunków roślin i zwierząt w skali Europy. Dla każdego kraju określa się listę referencyjną siedlisk przyrodniczych i gatunków, dla których  należy utworzyć obszary Natura 2000 w podziale na regiony biogeograficzne. Efektywność działań  ochronnych  na tych obszarach uwarunkowana jest zastosowaniem odpowiedniej metodyki wyznaczania elementów sieci, zasad integracji ochrony przyrody z działalnością gospodarczą i kulturową człowieka.

Jaka jest podstawa prawna tworzenia sieci Natura 2000?

fot. Krzysztof Moroz Obszar Chronionego Krajobrazu Pawłowicko- Sobocki, Nadleśnictwo Łopuchówko

Podstawę prawną tworzenia sieci Natura 2000 stanowią następujące dyrektywy:

–  79/409/EWG o ochronie dziko żyjących ptaków, zwanej Dyrektywą Ptasią (DP) uchwaloną 2 kwietnia 1979 roku; obejmująca swym działaniem  gatunki wymierające lub zagrożone przez zmiany ich biotopów, gatunki rzadkie oraz inne wymagające ochrony ze względu na charakter siedlisk. W Polsce nazywa się je gatunkami specjalnymi.

92/43/EWG o ochronie siedlisk przyrodniczych oraz dziko żyjącej fauny i flory zwanej Dyrektywą Siedliskową (DS) uchwaloną 21 maja 1992 roku; mająca na celu zachowanie różnorodności biologicznej w obrębie terytorium państw członkowskich Unii Europejskiej.

Jakie typy obszarów wyznacza sieć Natura 2000?

Sieć Natura 2000 tworzą dwa typy obszarów:

fot. Roman Tomczak, Nadleśnictwo Sieraków

  • specjalne obszary ochrony siedlisk (SOO)
Jezioro Kubek, fot. Roman Tomczak, Nadleśnictwo Sieraków

Podstawą wyznaczania obszarów Natura 2000 są jedynie kryteria naukowe.

Co zawiera dokumentacja danego obszaru Natura 2000?

Dla każdego obszaru Natura 2000 opracowana jest dokumentacja, która składa się z:

  • Standardowego Formularza Danych (SFD), w którym są zawarte najważniejsze informacje o położeniu i powierzchni obszaru. Występujących typach siedlisk przyrodniczych i gatunkach „naturowych”. O ich liczebności lub reprezentatywności w skali kraju, wartości przyrodniczej i zagrożeniach;
  • Mapy wektorowej i GIS w skali 1:100 000.

Jak rozumieć pojęcie „ zachowanie właściwego stanu ochrony” siedlisk i gatunków?

Dyrektywa Siedliskowa nie określa sposobów ochrony poszczególnych siedlisk i gatunków, ale nakazuje zachowanie tzw. właściwego stanu ich ochrony. W odniesieniu do siedliska przyrodniczego oznacza to, że:

  • naturalny jego zasięg nie zmniejsza się;
  • zachowuje ono specyficzną strukturę i swoje funkcje ekologiczne;
  • stan zachowania typowych dla niego gatunków jest właściwy.

W odniesieniu do gatunków właściwy stan ochrony oznacza, że:

  • zachowana zostaje liczebność populacji, gwarantująca jej utrzymanie się w biocenozie przez dłuższy czas;
  • naturalny zasięg gatunku nie zmniejsza się;
  • pozostaje zachowana wystarczająco duża powierzchnia siedliska gatunku.

W jaki sposób i za pomocą jakich instrumentów realizuje się cele sieci Natura 2000?

Najważniejszymi instrumentami realizacji celów sieci Natura 2000 są oceny oddziaływania na środowisko oraz plany ochrony siedlisk przyrodniczych i gatunków, dla których utworzono obszar Natura 2000. Działania ochronne winny uwzględniać wymogi gospodarcze, społeczne i kulturowe oraz cechy regionalne i lokalne danego obszaru Natura 2000.

W jaki sposób zdobywać wiedzę na temat  gatunków owadów objętych programem  Natura 2000?

fot. archiwum RDLP w Poznaniu

W celu ułatwienia oznaczania gatunków owadów objętych programem  Natura 2000 prof. dr  hab. Marek Kozłowski z Katedry Entomologii Stosowanej SGGW, Axel Schwerk i Kazimierz Borkowski ze Stowarzyszenia na Rzecz Zrównoważonego Rozwoju Polski  stworzyli  fotoprzewodnik będący kompendium wiedzy o danym gatunku objętym ochroną na omawianym obszarze.  Fotoprzewodnik umożliwia  rozpoznawanie, oznaczanie  danego gatunku w terenie, wskazuje  jaki jest zasięg występowania danego gatunku na terytorium naszego kraju  oraz  zwraca uwagę na to, jakie są metody poszukiwań określonego owada w terenie.

Reasumując:

Granice między państwami stworzyli ludzie, przyroda nie zna granic, dlatego zaczęto tworzyć, w tym celu jednakowe dla całej Unii Europejskiej prawo. Do tej pory, każdy kraj osobno stabilizował sytuację roślin, zwierząt i innych  cennych przyrodniczo terenów, które znajdowały się w  granicach jego terytorium, teraz chcemy robić to razem. Sieć Natura 2000 została utworzona na terytoriach 28 państw członkowskich, obejmując ok. 20% całkowitego obszaru lądowego UE. Tworząc sieć obszarów Natura 2000 hamujemy proces wymierania gatunków.

 

Czy wiesz, że:
  • na terenie Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Poznaniu występuje 29 obszarów specjalnej ochrony ptaków oraz 51 obszarów specjalnej ochrony siedlisk.
  • Z terenem PLH300001 Biedrusko” jest powiązane Centrum Ochrony Pachnicy dębowej, które znajduje się w Ośrodku Edukacji Leśnej Łysy Młyn na terenie Nadleśnictwa Łopuchówko
  • Większość obszarów naturowych powstała na terenach leśnych. Stanowią one 40 proc. gruntów w zarządzie PGL LP, zajmują ponad 2,8 mln ha.