Podpisanie listu intencyjnego to wyraz rosnącej świadomości, że skuteczne przeciwdziałanie suszy wymaga współpracy wielu środowisk. 

Coraz częściej obserwujemy zjawiska, które jeszcze niedawno kojarzyły się raczej z południem Europy: przedłużające się okresy suszy, łagodne i bezśnieżne zimy oraz zauważalny spadek poziomu wód gruntowych. 

Celem współpracy jest skoordynowanie działań w zakresie:

• wzmacniania retencji wodnej w krajobrazie,
• przeciwdziałanie skutkom zmian klimatu,
• poprawa gospodarowania wodą,
• ochrona ekosystemów zależnych od wody,
• budowanie świadomości społecznej w zakresie przeciwdziałania suszy.

Lista instytucji, które podpisały List Intencyjny przy udziale Ministra Klimatu i Środowiska Pani Pauliny Hennig-Kloski:

• Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Poznaniu,
• Wielkopolski Urząd Wojewódzki w Poznaniu,
• Urząd Marszałkowski Województwa Wielkopolskiego,
• Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Poznaniu,
• Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Poznaniu,
• Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Poznaniu,
• Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych w Poznaniu,
• Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych w Pile,
• Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa Oddział Terenowy Poznań,
• Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej Państwowy Instytut Badawczy,
• Wielkopolski Ośrodek Doradztwa Rolniczego w Poznaniu,
• Stowarzyszenie Gmin i Powiatów Wielkopolski,
• Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu,
• Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu.

Susza – coraz większe wyzwanie dla wielkopolskich lasów

Dla lasów Wielkopolski problem suszy ma szczególne znaczenie. Region ten należy do najbardziej suchych w Polsce, a obserwowane w ostatnich latach zmiany klimatyczne dodatkowo pogłębiają deficyt wody.

W niektórych rejonach lustro wody gruntowej obniżyło się nawet o 80 cm. Z kolei średnia roczna temperatura wzrosła o ponad 1°C w ciągu dwóch dekad. Coraz częściej występują długie okresy suszy, przerywane krótkotrwałymi, intensywnymi opadami, które nie są w stanie skutecznie zasilić gleby.

Dla lasów oznacza to poważne konsekwencje:

• gleby tracą zdolność magazynowania wilgoci,
• drzewa – szczególnie starsze – ulegają osłabieniu,
• rośnie ich podatność na choroby, jemiołę i owady,
• zwiększa się ryzyko pożarów.

Wpływ suszy jest zjawiskiem stopniowym i często niewidocznym na pierwszy rzut oka, dlatego bywa określana jako „cichy wróg lasu”.

Zatrzymać wodę 

Leśnicy od 30 lat realizują działania, które mają ograniczyć skutki niedoboru wody. Jednym z najważniejszych kierunków jest tzw. mała retencja.

Polega ona na tworzeniu małej infastruktury i wspieraniu:

• spowalniania odpływu wody opadowej,
• zatrzymywaniu jej w glebie i ekosystemach leśnych,
• odbudowie naturalnych funkcji mokradeł.

W praktyce oznacza to budowę i utrzymanie niewielkich urządzeń hydrotechnicznych, takich jak zastawki czy progi, które pozwalają wodzie pozostać w lesie dłużej. Choć są to rozwiązania proste, ich efekt w skali krajobrazu jest znaczący.

Ważnym elementem działań jest również renaturyzacja terenów podmokłych, w tym torfowisk. Jak pokazują doświadczenia realizowanych projektów, mokradła pełnią funkcję naturalnej „gąbki” – magazynują wodę w okresach jej nadmiaru i oddają ją w czasie suszy, stabilizując lokalne warunki wodne i wspierając bioróżnorodność.

Lasy jako element systemu retencji

Udział leśników w podpisaniu listu intencyjnego to element wspierania systemu retencji wodnej w regionie. Jednocześnie prowadzona zrównoważona gospodarka leśna wpisuje się w szerszy kontekst adaptacji do zmian klimatu. Oprócz retencji obejmuje ona także przebudowę drzewostanów poprzez zwiększanie ich różnorodności gatunkowej i wiekowej, co poprawia odporność ekosystemów na stres wodny.

Porozumienie 14 instytucji to ważny krok w kierunku skoordynowanych działań na rzecz ochrony zasobów wodnych Wielkopolski. W obliczu postępujących zmian klimatycznych kluczowe staje się łączenie wiedzy, doświadczenia i kompetencji różnych sektorów.

Lasy Państwowe, jako zarządca znacznej części terenów w regionie, odgrywają w tym procesie szczególną rolę – zarówno poprzez działania praktyczne w terenie, jak i udział w inicjatywach partnerskich.

Walka z suszą to proces długofalowy. Wymaga konsekwencji, współpracy i podejmowania decyzji, których efekty będą widoczne dopiero za lata. Dzisiejsze działania mają jednak kluczowe znaczenie dla przyszłości wielkopolskich lasów, ich trwałości, odporności i zdolności do pełnienia funkcji przyrodniczych, społecznych i gospodarczych.